SWOV: ‘Rijles en rijexamen bepalen niet altijd het ongevalsrisico’
Het verband tussen rijopleiding, het rijexamen en verkeersveiligheid is moeilijk eenduidig vast te stellen met wetenschappelijk onderzoek. Uit diverse studies blijkt vaak geen direct verband tussen de behaalde examencijfers of het aantal gevolgde rijlessen en het risico op ongevallen. Dit komt vooral doordat rijopleidingen zich in de eerste plaats concentreren op het aanleren van basisvaardigheden zoals voertuigbeheersing en verkeersregels. Veilig en verantwoord rijgedrag vraagt echter om hogere vaardigheden, zoals het herkennen van risico’s, zelfreflectie en het juist inschatten van situaties in het verkeer.
De SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) bracht een vernieuwde factsheet uit over de effectiviteit van rijopleidingen en rijexamens voor het autorijbewijs (categorie B). Dit feitenoverzicht, verspreid door Simon Jongepier van Jongepier Rijopleidingen, biedt een helder inzicht in welke onderdelen binnen het leer- en examenproces daadwerkelijk bijdragen aan een veiligere verkeersdeelname. Een belangrijk aandachtspunt is dat trainingen na het behalen van het rijbewijs alleen dan effectief zijn wanneer zij breed opgezet zijn, en zich richten op het versterken van weerbaarheid en het leren omgaan met risicovol rijgedrag.
Een opmerkelijk positieve uitkomst is dat gespecialiseerde trainingen in gevaarherkenning aantoonbaar effect hebben. Vooral jongeren, en met name jonge mannen, ontwikkelen hierdoor een beter kijkgedrag in het verkeer en lopen daardoor significant minder kans op ongevallen. Dit benadrukt het belang van gerichte nascholing die verder gaat dan het puur beheersen van het voertuig.
Getrapt rijbewijs en begeleid rijden: Veiligheid door ervaring
Het invoeren van een getrapt rijbewijs, waarbij beginnende bestuurders eerst onder veilige en gecontroleerde omstandigheden oefeningservaring opdoen, blijkt het aantal verkeersincidenten sterk te verminderen. Het voordeel hiervan is dat jongeren minder snel in risicovolle situaties terechtkomen zonder begeleiding. Deze gefaseerde aanpak helpt hen om stapsgewijs inzicht te krijgen in het complexe gedrag dat veilig rijden vereist.
Toch is het nog niet definitief wetenschappelijk bewezen dat regelingen zoals begeleid rijden en het beginnersrijbewijs structureel bijdragen aan een veiliger verkeer. Dit maakt het des te belangrijker dat rijopleidingen meer bieden dan alleen het leren beheersen van een voertuig. Het ontwikkelen van risicobewustzijn, zelfreflectie en inzicht in het eigen rijgedrag moet centraal staan om blijvend veilig te kunnen rijden.
Focus op hogeropgeleide rijvaardigheden voor blijvende veiligheid
Rijden is een complexe vaardigheid die voortdurend om aandacht en bewustwording vraagt. Voertuigbeheersing is slechts het begin. Echt veilig verkeer vraagt om inzicht in de dynamiek van de omgeving, het herkennen van mogelijke risico’s en het leren anticiperen voordat situaties onveilig worden. Zelfreflectie en het herkennen van eigen grenzen spelen daarbij een cruciale rol.
De factsheet van de SWOV benadrukt daarom het belang van een integrale aanpak in de rijopleiding: een combinatie van theorie, praktijk en psychologische training gericht op het bewust rijgedrag. Met deze aanpak kunnen bestuurders – jong en oud – zich beter voorbereiden op de diverse uitdagingen van het moderne verkeer, wat uiteindelijk leidt tot minder ongevallen en veiliger verkeer voor iedereen.
